Chỉnh hàm lệch: Nguyên nhân, dấu hiệu và các phương pháp điều trị hiệu quả

Hàm lệch là tình trạng xương hàm hoặc khớp cắn phát triển không cân đối, khiến khuôn mặt mất sự đối xứng và ảnh hưởng đến chức năng nhai. Dấu hiệu thường gặp là cằm lệch sang trái hoặc phải, đường viền hàm không đều, môi trên – dưới mất cân xứng.

Dựa theo nguyên nhân, hàm lệch thường được chia thành 3 nhóm chính:

1. Hàm lệch do răng hoặc khớp cắn

• Xảy ra khi răng mọc lệch lạc, hô, móm hoặc răng khôn mọc sai vị trí, lâu dần làm khớp cắn lệch và ảnh hưởng đến trục hàm.

2. Hàm lệch do xương hàm

• Là tình trạng xương hàm trên hoặc hàm dưới phát triển không đồng đều, có thể lệch trước – sau hoặc lệch trái – phải, thường biểu hiện rõ từ tuổi dậy thì trở đi.

3. Hàm lệch liên quan khớp thái dương hàm (TMJ)

• Liên quan đến rối loạn khớp hàm, gây lệch khi há – ngậm miệng, kèm theo triệu chứng đau hàm, mỏi mặt hoặc khó há miệng.

II. Nguyên nhân làm lệch hàm

Lệch hàm là tình trạng cấu trúc xương hàm trên hoặc hàm dưới phát triển không cân đối. Theo chuyên môn, nguyên nhân gây lệch hàm thường được chia thành 5 nhóm chính:

1. Nguyên nhân bẩm sinh hoặc di truyền

Yếu tố di truyền có thể ảnh hưởng đến sự phát triển xương hàm. Những người sinh ra đã có cấu trúc xương hàm không cân xứng hoặc mắc một số rối loạn phát triển xương có nguy cơ lệch hàm cao hơn.

2. Thói quen sinh hoạt kéo dài

Các thói quen như nhai một bên, chống cằm, nghiến răng, mút tay hoặc thở bằng miệng trong thời gian dài có thể làm xương hàm phát triển lệch trục, đặc biệt rõ ở giai đoạn đang tăng trưởng.

3. Mất răng hoặc sai khớp cắn lâu ngày

Mất răng không được phục hình, răng mọc lệch hoặc khớp cắn sai khiến lực nhai phân bố không đều, từ đó làm hàm lệch dần theo thời gian.

4. Chấn thương vùng hàm mặt

Tai nạn, va đập mạnh hoặc gãy xương hàm nếu không được điều trị đúng cách có thể để lại di chứng lệch hàm.

5. Rối loạn khớp thái dương – hàm

Các rối loạn tại khớp thái dương hàm có thể gây lệch trục vận động của hàm, dẫn đến tình trạng hàm vẹo khi há – ngậm miệng.

III. Dấu hiệu nhận biết hàm lệch

Hàm lệch thường được nhận biết qua 3 nhóm dấu hiệu chính: lệch hình thái mặt, lệch khớp cắn khi ăn nhai và triệu chứng khớp thái dương hàm (TMJ).

Dấu hiệu nhìn thấy bằng mắt thường:

Mặt lệch, cằm lệch, đường giữa khuôn mặt không thẳng; đường giữa răng lệch (răng cửa trên và dưới không trùng). Một số trường hợp kèm răng hô/móm hoặc cung răng không đều.

Dấu hiệu chức năng khi ăn nhai:

Cắn không khít, nhai lệch một bên, nhai nhanh mỏi, khó há miệng lớn hoặc cảm giác hàm “trượt” khi cắn. Có thể hay cắn vào má trong/lưỡi khi ăn.

Dấu hiệu TMJ (khớp hàm):

Đau vùng trước tai, khớp kêu lục cục/lạo xạo, mỏi cơ hàm, đau tăng khi nhai hoặc nói nhiều.

IV. Hàm lệch ảnh hưởng gì nếu không chỉnh?

Hàm lệch không chỉ là vấn đề thẩm mỹ mà còn có thể gây ảnh hưởng lâu dài đến chức năng và sức khỏe nếu không được can thiệp phù hợp.

Về thẩm mỹ:

Hàm lệch khiến gương mặt mất cân đối, cằm lệch sang một bên, đường viền hàm không đều. Theo thời gian, sự lệch này có thể ngày càng rõ do cơ mặt phát triển không đồng đều.

Về chức năng ăn nhai:

Khi khớp cắn không chuẩn, lực nhai phân bố lệch sẽ làm răng mòn không đều, dễ gây đau cơ nhai và mỏi hàm, đặc biệt khi ăn nhai lâu.

Về khớp thái dương – hàm (TMJ):

Hàm lệch kéo dài có thể dẫn đến rối loạn khớp TMJ, gây đau hàm, đau tai, há miệng hạn chế hoặc phát ra tiếng kêu khi cử động hàm.

Về sức khỏe răng miệng:

Răng mọc lệch khiến việc vệ sinh khó khăn hơn, làm tăng nguy cơ viêm lợi, sâu răng và các bệnh nha chu.

 

V. Chẩn đoán hàm lệch như thế nào?

Chẩn đoán hàm lệch cần dựa trên đánh giá lâm sàng kết hợp chẩn đoán hình ảnh, nhằm xác định chính xác nguyên nhân gây lệch và lựa chọn hướng điều trị phù hợp.

Khám lâm sàng:

Bác sĩ sẽ kiểm tra khớp cắn, đánh giá đường giữa răng – mặt, mức độ lệch khi há ngậm miệng và tình trạng khớp thái dương – hàm (TMJ). Những dấu hiệu như lệch mặt khi cười, cắn lệch một bên hoặc đau khớp hàm có thể gợi ý tình trạng lệch hàm.

Chẩn đoán hình ảnh:

Trong trường hợp nghi ngờ lệch do xương, bác sĩ chỉ định X-quang, CT hoặc chụp 3D để đánh giá cấu trúc xương hàm, mức độ bất đối xứng và mối liên hệ giữa hàm trên – hàm dưới.

Kết luận nguyên nhân:

Dựa trên kết quả thăm khám, bác sĩ sẽ xác định lệch do răng (thường điều trị chỉnh nha) hay lệch do xương hàm (cần can thiệp phẫu thuật hoặc phối hợp nhiều phương pháp).

VI. Các phương pháp chỉnh hàm lệch (chọn theo nguyên nhân)

Chỉnh hàm lệch cần chọn theo nguyên nhân: lệch do răng/khớp cắn ưu tiên niềng răng; lệch do xương hoặc nặng có thể cần phẫu thuật; máng hỗ trợ dùng cho nghiến răng/TMJ; thói quen và bài tập chỉ hỗ trợ, đau tăng hoặc lệch nặng nên đi khám sớm.

1) Chỉnh nha/niềng răng (khi lệch chủ yếu do răng/khớp cắn)

• Dùng khi: lệch do khớp cắn sai, răng mọc lệch làm hàm “lệch theo”.
• Lợi ích chính: cải thiện khớp cắn, phân lực nhai đều hơn, giảm lệch chức năng theo thời gian.
• Hạn chế: cần thời gian dài (thường nhiều tháng–vài năm) và phải tuân thủ tái khám/đeo khí cụ.

2) Phẫu thuật chỉnh hình hàm (khi lệch do xương hoặc lệch nặng)

• Chỉ định khi: lệch xương hàm rõ, mặt lệch nhiều, sai khớp cắn nặng, ảnh hưởng nhai/khớp thái dương hàm (TMJ).
• Lợi ích: chỉnh lệch “từ gốc” (xương), cải thiện cân đối và chức năng.
• Rủi ro (trung lập): sưng đau, thời gian hồi phục, nguy cơ nhiễm trùng/chảy máu/tê bì, cần đánh giá kỹ trước mổ.

3) Máng/thiết bị hỗ trợ

• Dùng khi: nghiến răng, đau khớp TMJ, rối loạn cơ–khớp cần giảm tải.
• Vai trò: hỗ trợ giảm đau/giảm co cơ, không thay thế điều trị nguyên nhân xương/răng.

4) Biện pháp hỗ trợ tại nhà (không thay thế điều trị)

• Nhai đều hai bên, hạn chế chống cằm/nhai một bên.
• Bài tập thư giãn cơ hàm khi TMJ nhẹ (theo hướng dẫn chuyên môn).
• Đau tăng, há miệng khó, lệch tiến triển → nên đi khám RHM/TMJ sớm.

VII. Cách hạn chế hàm lệch nặng thêm (phòng ngừa)

Hàm lệch có xu hướng tiến triển nặng hơn nếu không điều chỉnh sớm các yếu tố tác động hằng ngày. Để hạn chế tình trạng này, cần chú ý các biện pháp sau:

Sửa thói quen sinh hoạt:

Tránh nhai một bên kéo dài, không chống cằm, tì tay lên mặt hoặc nằm nghiêng một phía trong thời gian dài. Những thói quen này tạo lực lệch liên tục, khiến khớp hàm và cơ nhai mất cân bằng.

Khám sớm khi có dấu hiệu rối loạn khớp thái dương – hàm (TMJ):

Các biểu hiện như đau hàm, há miệng lệch, kêu lạo xạo khi nhai cần được thăm khám sớm để kiểm soát kịp thời, tránh biến dạng cấu trúc hàm.

Điều trị sớm sai khớp cắn hoặc mất răng:

Sai khớp cắn và mất răng lâu ngày làm lực nhai phân bố không đều, góp phần gây lệch hàm. Can thiệp sớm giúp duy trì sự cân đối và ổn định khớp hàm.

VIII. FAQ Chỉnh hàm lệch

Lệch hàm có nguy hiểm không?

Lệch hàm không phải lúc nào cũng nguy hiểm, nhưng nếu kéo dài có thể gây lệch khớp cắn, đau hàm, mỏi cơ mặt hoặc ảnh hưởng thẩm mỹ. Mức độ nguy hiểm phụ thuộc vào nguyên nhân và mức độ lệch.

Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Nên đi khám khi lệch hàm kèm đau khớp hàm, há miệng khó, tiếng lạo xạo khi nhai, mặt lệch rõ hoặc tình trạng ngày càng nặng theo thời gian.

Có thể tự điều trị lệch hàm tại nhà không?

Không nên tự điều trị. Các biện pháp tại nhà chỉ có tác dụng giảm khó chịu tạm thời, không thể chỉnh đúng cấu trúc hàm và có thể làm tình trạng nặng hơn nếu làm sai cách.

Lệch hàm có thể di truyền không?

Một số trường hợp lệch hàm có yếu tố di truyền liên quan đến cấu trúc xương mặt, nhưng nhiều trường hợp khác xuất phát từ chấn thương, thói quen xấu hoặc lệch khớp cắn.

Chỉnh hàm lệch không phải là vấn đề quá phức tạp nếu bạn đã nằm lòng những mẹo trong bài viết trên. Nếu bạn Minh Anh vẫn còn nhiều băn khoăn, hãy liên hệ ngay với  qua fanpage hoặc website để được giải đáp rõ nhất nhé!