Vì sao trẻ tuổi dậy thì tăng cân nhanh? 6 nguyên nhân gây tăng cân ở trẻ

Chào Hồng,

Trẻ tuổi dậy thì tăng cân nhanh chủ yếu do sự thay đổi mạnh của hormone sinh dục và hormone tăng trưởng, thúc đẩy cơ thể phát triển xương, cơ bắp và tăng lượng mỡ sinh lý để hoàn thiện chức năng trưởng thành. Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng và cảm giác thèm ăn tăng trong giai đoạn phát triển nhanh cũng khiến cân nặng dễ tăng rõ rệt. Tuy nhiên, nếu trẻ tăng cân quá nhanh nhưng chiều cao không tăng tương ứng, cần theo dõi BMI theo tuổi và giới để phát hiện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì.

Trẻ tuổi dậy thì tăng cân nhanh có thể là hiện tượng sinh lý bình thường do thay đổi hormone, phát triển xương – cơ và tăng nhu cầu năng lượng trong giai đoạn tăng trưởng.

Cần phân biệt phổng phao sinh lý với thừa cân, béo phì bằng tốc độ tăng chiều cao, BMI theo tuổi – giới và mức độ tích tụ mỡ, không nên chỉ nhìn ngoại hình.

Các yếu tố như ăn nhiều đồ ngọt, thức ăn nhanh, ít vận động, thiếu ngủ và ăn khuya có thể khiến cân nặng tăng nhanh hơn mức sinh lý.

Phụ huynh không nên cho trẻ nhịn ăn, ăn kiêng cực đoan hoặc tự dùng thuốc giảm cân; thay vào đó cần điều chỉnh ăn uống, tăng vận động và duy trì giấc ngủ hợp lý.

Nên đưa trẻ đi khám nếu tăng cân nhanh nhưng chiều cao không tăng tương ứng, kèm vòng bụng lớn, da cổ sẫm màu, ngủ ngáy, nhanh mệt hoặc rối loạn kinh nguyệt.

Theo dõi biểu đồ tăng trưởng, BMI theo tuổi – giới và thành phần cơ thể giúp phát hiện sớm nguy cơ béo phì và xây dựng hướng kiểm soát cân nặng phù hợp với sự phát triển của trẻ.

Nguyên nhân vì sao trẻ tuổi dậy thì lại tăng cân rất nhanh?

Trẻ tuổi dậy thì tăng cân nhanh chủ yếu do sự thay đổi mạnh của hormone sinh dục và hormone tăng trưởng, khiến cơ thể phát triển nhanh về xương, cơ bắp và lượng mỡ để hoàn thiện vóc dáng trưởng thành. Ngoài thay đổi sinh lý tự nhiên, chế độ ăn uống và sinh hoạt cũng có thể khiến cân nặng tăng nhanh hơn.

Nguyên nhân sinh lý tự nhiên

• Biến động nội tiết tố: Estrogen ở nữ và testosterone ở nam tăng mạnh trong giai đoạn dậy thì, làm thay đổi cách cơ thể phân bố mỡ, phát triển cơ và hoàn thiện vóc dáng. Ở bé gái, mỡ thường tăng nhiều hơn tại ngực, hông và đùi; ở bé trai, khối cơ và mật độ xương phát triển rõ hơn.
• Phát triển hệ xương và cơ: Cơ thể bước vào giai đoạn tăng trưởng nhanh về chiều cao, kéo theo sự gia tăng khối lượng xương, cơ và tổng trọng lượng cơ thể.
• Nhu cầu năng lượng và cảm giác đói tăng: Quá trình tăng trưởng mạnh khiến cơ thể cần nhiều năng lượng hơn, vì vậy trẻ thường ăn nhiều và nhanh đói hơn so với giai đoạn trước.

Nguyên nhân do lối sống và sinh hoạt

• Ăn uống kém lành mạnh: Thường xuyên dùng thức ăn nhanh, đồ chiên rán, bánh kẹo, trà sữa hoặc nước ngọt dễ làm năng lượng nạp vào vượt quá nhu cầu thực tế.
• Ít vận động: Học tập nhiều, ngồi lâu và sử dụng thiết bị điện tử kéo dài làm giảm mức tiêu hao năng lượng, từ đó dễ tích mỡ.
• Thiếu ngủ và căng thẳng: Thức khuya, ngủ không đủ hoặc căng thẳng kéo dài có thể làm rối loạn hormone điều hòa cảm giác đói – no, khiến trẻ dễ ăn nhiều và tăng cân hơn.
• Thói quen ăn vặt, ăn muộn: Ăn nhiều vào buổi tối hoặc ăn liên tục giữa các bữa cũng có thể làm cân nặng tăng nhanh hơn mức sinh lý.

Nếu cân nặng tăng nhanh nhưng chiều cao không tăng tương ứng, hoặc trẻ có dấu hiệu như vòng bụng lớn, da cổ sẫm màu, ngủ ngáy, nhanh mệt, nên đánh giá BMI theo tuổi và giới để phát hiện sớm nguy cơ thừa cân, béo phì.

Làm sao phân biệt trẻ phổng phao sinh lý với béo phì

Chị Hồng có thể phân biệt trẻ phổng phao sinh lý và béo phì dựa vào tốc độ tăng chiều cao, BMI theo tuổi – giới và mức độ tích tụ mỡ. Trẻ phổng phao sinh lý thường tăng cả cân nặng lẫn chiều cao tương đối cân đối trong giai đoạn dậy thì, trong khi trẻ béo phì thường tăng cân vượt trội so với chiều cao và BMI vượt ngưỡng theo tuổi.

• Phổng phao sinh lý: Cân nặng và chiều cao cùng tăng; vóc dáng đầy đặn hơn nhưng cơ thể vẫn cân đối; trẻ vận động bình thường và BMI vẫn trong giới hạn phù hợp với tuổi, giới.
• Béo phì: Cân nặng tăng nhanh hơn rõ rệt so với chiều cao, mỡ tích tụ nhiều ở bụng và thân mình, BMI theo tuổi vượt ngưỡng béo phì. Trẻ có thể kèm vòng bụng lớn, nhanh mệt, ngủ ngáy hoặc da vùng cổ – nách sẫm màu.

Không nên chỉ nhìn ngoại hình để kết luận trẻ béo phì. Cách đáng tin cậy hơn là theo dõi biểu đồ tăng trưởng và đánh giá BMI theo tuổi, giới trong một khoảng thời gian.

Phụ huynh nên làm gì khi thấy con tăng cân quá nhanh?

Chị Hồng và các phụ huynh tuyệt đối không cho trẻ ăn kiêng cực đoan, nhịn ăn hay dùng thuốc giảm cân. Giải pháp đúng y khoa là làm chậm tốc độ tăng cân để chiều cao bứt phá “bắt kịp” thể trạng, thiết lập 60 phút vận động mỗi ngày và chủ động đưa con đi kiểm tra tại các cơ sở y tế chuyên khoa.

• Theo dõi cân nặng và chiều cao: Ghi nhận định kỳ để xem trẻ có tăng cân tương xứng với tốc độ phát triển chiều cao hay không.
• Đánh giá BMI theo tuổi và giới: Giúp phân biệt tăng cân sinh lý trong tuổi dậy thì với nguy cơ thừa cân, béo phì.
• Điều chỉnh chế độ ăn: Đảm bảo đủ chất cho tăng trưởng nhưng hạn chế nước ngọt, trà sữa, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và ăn vặt nhiều.
• Tăng vận động: Khuyến khích trẻ tham gia các hoạt động thể chất phù hợp, hạn chế ngồi lâu và thời gian sử dụng thiết bị điện tử.
• Duy trì giấc ngủ hợp lý: Hạn chế thức khuya và tạo thói quen ngủ đủ để hỗ trợ tăng trưởng cũng như kiểm soát cảm giác đói.
• Khám khi có dấu hiệu bất thường: Nếu trẻ tăng cân nhanh nhưng chiều cao tăng ít, hoặc kèm da cổ sẫm màu, ngủ ngáy, nhanh mệt, rối loạn kinh nguyệt…, nên đưa trẻ khám nhi, dinh dưỡng hoặc nội tiết.

Ngoài ra, chị Hồng có thể đưa bé đến Chuyên khoa Giảm béo của Bệnh viện Thẩm mỹ Kangnam để thực hiện kiểm tra phân tích thành phần cơ thể InBody, xét nghiệm vi chất và mỡ máu. Chương trình MetaKid xây dựng phác đồ đa mô thức cá nhân hóa (Dinh dưỡng Nhi khoa – Vận động trị liệu – Tâm lý lứa tuổi), cam kết 100% không dùng thuốc giảm cân hay xấm lấn công nghệ cao cho trẻ dưới 18 tuổi, giúp con phát triển toàn diện và tự tin.

Làm sao biết trẻ có bị thừa cân béo phì không? 5 dấu hiệu nhận biết

Trẻ tuổi dậy thì tăng cân nhanh có bình thường không?

*Tên khách hàng đã được thay đổi

Kết quả thẩm mỹ phụ thuộc cơ địa từng người. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ sau thăm khám trực tiếp.