Trẻ tuổi dậy thì tăng cân nhanh có bình thường không?

Chào Trang,

Trẻ ở tuổi dậy thì tăng cân nhanh có thể là hiện tượng bình thường, vì đây là giai đoạn cơ thể phát triển mạnh về chiều cao, cơ bắp, xương và thay đổi hormone. Tuy nhiên, cần theo dõi tốc độ tăng cân và sự cân đối với chiều cao để phân biệt tăng trưởng sinh lý với thừa cân, béo phì.

Bản chất sinh lý:Tăng cân ở tuổi dậy thì là do sự thay đổi hormone, gia tăng mật độ xương, khối cơ và lớp mỡ đệm tự nhiên.

Tốc độ tăng cân an toàn:Trung bình trẻ có thể tăng 4–7kg/năm trong giai đoạn đỉnh điểm dậy thì.

Thước đo chuẩn xác: Phụ huynh không dùng tiêu chuẩn BMI người lớn, cần tra cứu chỉ số BMI theo tuổi.

Sai lầm nguy hiểm: Tuyệt đối không tự ý ép trẻ cắt giảm calo cực đoan hay dùng thuốc giảm cân vì sẽ làm đóng sụn tăng trưởng sớm, gây lùn và rối loạn nội tiết.

Mục tiêu can thiệp: Kiểm soát tốc độ tăng cân chứ không ép sụt cân đột ngột, giúp chiều cao “đuổi kịp” cân nặng một cách tự nhiên.

Tại sao trẻ lại tăng cân rất nhanh trong giai đoạn dậy thì?

Ở tuổi dậy thì, sự gia tăng kích thước khung xương, sự phát triển của hệ cơ bắp và các cơ quan nội tạng khiến trọng lượng cơ thể tăng lên tự nhiên, không hoàn toàn do tích tụ mỡ thừa.

• Tác động từ sự biến đổi hormone và nội tiết tố: Hormone tăng trưởng (GH) cùng các hormone sinh dục hoạt động mạnh trong giai đoạn này, làm thay đổi cấu trúc và sự phân bố mỡ trên cơ thể. Đặc biệt ở các bé gái, nội tiết tố thúc đẩy tích lũy lớp mỡ đệm sinh lý tại vùng hông, đùi và ngực nhằm chuẩn bị cho sự phát triển giới tính và chức năng sinh sản.
• Nhu cầu năng lượng và thói quen ăn uống gia tăng: Để phục vụ cho đà tăng trưởng chiều cao và thể trạng, tốc độ trao đổi chất của trẻ tăng cao. Điều này khiến trẻ thường xuyên thấy đói và dung nạp lượng thức ăn lớn hơn. Nếu năng lượng nạp vào vượt quá nhu cầu phát triển thực tế hoặc trẻ tiêu thụ nhiều thực phẩm giàu calo, nguy cơ thừa cân sẽ xuất hiện.
• Lối sống thụ động và thiếu hụt vận động thể chất: Thói quen ngồi học nhiều giờ liền, hạn chế tập luyện thể thao cùng sự bùng nổ của các thiết bị giải trí điện tử khiến thời gian tĩnh tại của trẻ tăng cao. Việc tiêu hao ít năng lượng khiến lượng calo dư thừa từ bữa ăn hằng ngày nhanh chóng tích tụ thành mỡ thừa bất lợi.

Dấu hiệu cảnh báo béo phì bất thường ở tuổi dậy thì cha mẹ cần lưu ý

Bạn Trang và các bậc phụ huynh nên lưu ý khi trẻ tăng cân quá nhanh, cân nặng tăng không tương xứng với chiều cao hoặc xuất hiện các biểu hiện bất thường về chuyển hóa, hô hấp và dậy thì. Ở trẻ em và thanh thiếu niên, béo phì cần được đánh giá dựa trên BMI theo tuổi và giới, không nên chỉ nhìn vào cân nặng.

• Cân nặng tăng nhanh, chiều cao tăng ít: Đặc biệt khi trẻ liên tục vượt lên các đường bách phân vị BMI theo tuổi.
• Mỡ tích tụ nhiều: Vòng bụng tăng rõ, mỡ tập trung nhiều ở bụng, cổ và thân mình.
• Da vùng cổ hoặc nách sẫm màu, dày hơn: Có thể là dấu hiệu gai đen, thường liên quan đến tình trạng đề kháng insulin.
• Khó thở, ngủ ngáy: Trẻ ngủ ngáy lớn, thở khó khi ngủ hoặc buồn ngủ nhiều ban ngày cần được kiểm tra.
• Nhanh mệt khi vận động: Khó chạy nhảy, đau khớp hoặc giảm khả năng tham gia các hoạt động thể chất so với trước.
• Dậy thì hoặc kinh nguyệt bất thường: Bé gái có thể kinh nguyệt không đều; một số trẻ có những thay đổi dậy thì cần được bác sĩ đánh giá thêm.
• Tăng cân kèm dấu hiệu bất thường khác: Chẳng hạn chậm tăng chiều cao, phù, yếu cơ hoặc rạn da rộng bất thường có thể gợi ý nguyên nhân nội tiết và cần thăm khám.

Nếu trẻ tăng cân nhanh kéo dài hoặc có các dấu hiệu trên, cha mẹ nên đưa trẻ khám nhi hoặc nội tiết để đánh giá biểu đồ tăng trưởng, BMI theo tuổi và các yếu tố nguy cơ chuyển hóa.

Cha mẹ nên làm gì khi thấy trẻ dậy thì tăng cân quá nhanh?

Khi trẻ dậy thì tăng cân quá nhanh, bạn Trang nên theo dõi đồng thời cân nặng và chiều cao, điều chỉnh ăn uống – vận động và đưa trẻ đi khám nếu cân nặng tiếp tục tăng bất thường. Không nên tự ý bắt trẻ nhịn ăn hoặc áp dụng chế độ giảm cân khắt khe vì đây vẫn là giai đoạn cơ thể cần nhiều dinh dưỡng để phát triển.

• Theo dõi biểu đồ tăng trưởng: Ghi lại cân nặng, chiều cao định kỳ và đánh giá BMI theo tuổi, giới thay vì chỉ nhìn vào số cân.
• Điều chỉnh chế độ ăn: Ưu tiên rau xanh, trái cây, ngũ cốc nguyên hạt, protein phù hợp; hạn chế nước ngọt, đồ chiên rán, thức ăn nhanh và thực phẩm nhiều đường.
• Khuyến khích vận động: Tạo điều kiện để trẻ vận động thể chất hằng ngày, đồng thời giảm thời gian ngồi lâu và sử dụng thiết bị điện tử.
• Đảm bảo ngủ đủ: Thiếu ngủ có thể ảnh hưởng đến hormone kiểm soát cảm giác đói và góp phần làm tăng cân.
• Không gây áp lực về ngoại hình: Nên tập trung vào sức khỏe và thói quen sinh hoạt thay vì chê trách cân nặng, dễ khiến trẻ tự ti hoặc hình thành hành vi ăn uống không lành mạnh.
• Đưa trẻ đi khám khi cần: Nếu trẻ tăng cân nhanh nhưng chiều cao không tăng tương ứng, hoặc kèm rạn da bất thường, mệt mỏi, ngủ ngáy, da cổ sẫm màu hay rối loạn kinh nguyệt, nên khám nhi hoặc nội tiết để tìm nguyên nhân.

Trang thân mến, ở độ tuổi dậy thì của con, bạn tuyệt đối không nên áp dụng các chế độ ăn kiêng cực đoan, cắt bỏ bữa ăn hay cho con dùng sản phẩm giảm cân vì sẽ làm gián đoạn sự phát triển xương, cơ và trí não của trẻ. Thay vào đó, bạn hãy cùng gia đình điều chỉnh thói quen ăn uống lành mạnh, khuyến khích con vận động tích cực (như bơi lội, bóng rổ, nhảy dây) và chủ động đưa bé đi thăm khám Nhi khoa định kỳ để có phác đồ theo dõi chỉ số chuẩn y khoa nhé!

MẸ ĐANG LO LẮNG VỀ TỐC ĐỘ TĂNG CÂN VÀ CHIỀU CAO CỦA CON TRONG TUỔI DẬY THÌ?

Đừng để những lo lắng hoặc phương pháp ép cân sai cách làm ảnh hưởng đến đà phát triển chiều cao trọn đời của trẻ.

*Tên khách hàng đã được thay đổi

Kết quả thẩm mỹ phụ thuộc cơ địa từng người. Thông tin trong bài mang tính tham khảo, không thay thế chỉ định của bác sĩ sau thăm khám trực tiếp.